Uskoci iskočili iz istorije

Категорија: Prekrštavanja

Potomci slavnih ratnika naseljeni u slovenačkoj Beloj Krajini gotovo da su nestali zajedno sa čisto srpskim selima. Danas se kao pripadnik srpskog naroda oseća samo 10 odsto seljana. Zaboravili crkvu...

 

LJUBLJANA
OD STALNOG DOPISNIKA

SVE glasniji su zahtevi Srba, Makedonaca, Hrvata i ostalih naroda sa prostora bivše Jugoslavije, koji su se poslednjih decenija doselili u Sloveniju kao ekonomska migracija, za dobijanje statusa nacionalne manjine. Slovenačke vlasti, pak, ponavljaju da na to imaju pravo samo autohtoni narodi, kako je zapisano i u Ustavu. A, to se odnosi samo na Mađare i Italijane.
Tragom te teze, ljubljanski Institut za narodna pitanja sproveo je istraživanje o Srbima, koji su se u 16. veku doselili u Belu Krajinu, i koji bi, po tom ključu, mogli da zahtevaju poseban status. Tom prilikom dobili su zanimljive, za neke, i poražavajuće podatke.

U tom delu "dežele", koji slovi kao jedan od najsiromašnijih krajeva jedine bivše republike SFRJ sa statusom članice Evropske unije, u selima Bojanci, Marindol, Milići i Paunovići, vekovima već žive potomci srpskih uskoka! Oni su u vreme Vojne krajine štitili granicu Habzburške monarhije od turskih napada. Pomenuta sela, osim Bojanaca, su do ukidanja Vojne krajine 1871. godine bili njen sastavni deo. Uskoci su do reke Kupe, koja je u tom delu prirodna granica između Slovenije i Hrvatske, prema jednoj teoriji, stigli iz Crne Gore, prema drugoj, iz - Bosne.
Očuvali su svoju pravoslavnu veru, običaje, uključujući i slavljenje slave. Ali, i svoj - srpski jezik, koji su isključivo govorili u porodičnim krugovima...

Izumiranje

DOK su četiri spomenuta sela 1900. godine imala 550 stanovnika, danas ih je svega oko 200. Tokom 19. veka neki su otišli u Bosnu na izgradnju železničkih pruga, drugi dalje, "trbuhom za kruhom". U Ameriku. Većina ih je tamo, u okolini Pitsburga, i ostala.
Tako je bilo do Prvog svetskog rata. Posle Drugog, većina meštana, prateći važeći trend u tadašnjoj Jugoslaviji, otišla je u gradove da živi. Najpre u najbliže Novo Mesto, Ljubljanu i Maribor. Bilo je i onih koji su se preselili u Banat. Najviše su u selu Gudurica naselili kuće prognanih vojvođanskih Nemaca.
Oni koji se nisu selili, čuvali su izvesno vreme sa uspehom svoje običaje, tradiciju. Imali su do sredine pedesetih školu u kojoj se školska nastava odvijala na srpskom jeziku. Da li je možda zatvaranje škole, starenje i napuštanje sela, nepostojanje stalnog sveštenika za taj kraj bilo presudno da počne tiha asimilacija stanovnika tih sela, sa sigurnošću, niko neće, ili ne može da tvrdi.

Ćirilica

NAPUŠTANJE tog kraja početkom 19. veka najviše je pogodilo selo Milići koje polako izumire. Godine 1890. to selo imalo je 161 stanovnika, a po poslednjem popisu svega 23. Tako kažu brojke, dok na terenu slika izgleda još sumornija. Mestašce izgleda skoro napušteno, retke su kuće sa otvorenim prozorima, stabla voća, iako izmiče proleće, još su neorezana.
Jedan od retkih koji vikendom dolazi iz Ljubljane u selo je 67-godišnji Dušan Milić.
- Istoriju našeg sela i porodice ne poznajem dobro. I, sve više žalim zbog toga. Ali, još teže mi pada činjenica da moj sin jedinac, već odrastao čovek, o tome ne želi ništa ni da čuje - jada se stariji Milić.
Iako je bliži teoriji da su njegovi davnašnji preci stigli u Sloveniju iz Crne Gore, te krajeve nikada nije posetio, niti ga, dodaje, išta vuče da bi išao tamo.
Pravoslavna crkva svetog Petra iznad sela Milići, kao i ona u selu Bojanci, na spisku su kulturne baštine Slovenije. Uz pomoć Ministarstva kulture Slovenije obe su nedavno renovirane.
Zanimljivo je da se seosko groblje ne nalazi uz samu crkvu. Malo je udaljeno i "sakriveno" u šumi. Na starim natpisima na grobovima u ćirilici mogu se pročitati prezimena Selaković, Barjaković, Vukčević, Čavić. Najbrojniji su oni iz familije Milić. Ređaju se imena Nikola, Rade, Mile, Dragica, Darinka, Sava...
Goran Šljivić, koji je poslednje četiri godine redovni sveštenik u Novom Mestu, podseća da su poslednji crkveni brak ili krštenje obavljeni u Bojancima još 1975. godine.
- Tamo, kao i u drugim selima, do sredine prošlog veka, nije bilo mešovitih brakova - kaže otac Goran, koji pomenuta sela obilazi najčešće zbog pogreba. - Službu u Bojancima, koju obavljamo jednom mesečno, retko ko posećuje. U selima su ostale da žive starije osobe, koje koliko-toliko još drže do tradicije. Mlađi prema crkvi imaju odnos kao prema kulturnoj vrednosti...
Pokušaj da razgovaramo sa "najviđenijim" domaćinom iz Bojanaca, starinom Vukčevićem, neslavno je propao. Sve zbog njegove želje da ga ne gnjavimo s pričom.
Na osnovu podataka sa popisa stanovništva, 1981. godine u ovom kraju živelo je najviše Srba. Od ukupno 304 stanovnika, 231 se izjašnjavao kao pripadnik srpskog naroda. Deset godina kasnije, Srbima "se osećalo" svega 51 odsto stanovništva. Danas se kao pripadnik srpskog naroda oseća samo 10 odsto seljana!
Ilustrujući u jednoj rečenici rezultate istraživanja, prof. dr Miran Komac je kazao da je "to živalj koji izumire". Mogućnost za dobijanje posebog statusa u slovenačkom sistemu odbili su skoro svi redom.
Za vođu istraživanja zanimljivo je bilo pojašnjenje - da bi na taj način imali status "manje vrednosti", da bi bili "izvučeni" iz slovenačkog sistema, da bi ih to obeležilo... Odgovar koji je najbliži realnom stanju stvari je da se, možda, sa tom "zaštitom" zakasnilo najmanje 30 godina.


http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html

Wednesday the 28th. UG Jastrebarsko1942